Mehmet Penpecioglu

Planning in Turkey is dominated by powerful market interests and
authoritarian state regulation, resulting in a conflictual socio-political
environment. Caught in the crossfire between interventionist urban
policies and a planning education system that is oriented towards
the public good, planners have come to feel alienated from their
work. This paper considers how young planners respond to these
challenges, drawing upon questionnaires and semi-structured
in-depth interviews with planners with fewer than 10 years of
experience. Their confrontation with entrepreneurial and authoritarian
state interventions in urban development alienates them from their
ideals, leading them to explore new ways of dealing with increasing
political authority and economic neoliberalism. The participants of
the study came up with a number of diverse responses related to
this process. Disappointed with the practice of their profession
‘lost planners’ begin searching for alternative pathways outside
their practice towards a more meaningful society. In contrast,
‘profiteer planners’ focus on getting more business and play a
conformist and opportunistic role in the existing planning
practice; while ‘struggling planners’ develop alternative ways to
pursue the public good by participating in urban movements. In
short, they cope with alienation through politicization, solidarity
and the identification of new means of engaging with society.

Neo-liberalizmin dünya çapında yükselişiyle birlikte büyük ölçekli
kentsel projeler (BKP’ler) güçlü bir kentsel siyasa mekanizması
haline gelmektedir. BKP’ler sermayenin çıkarlarını kollamakta ve
kentlerde egemen sınıfların el koyduğu büyük bir rant yaratmaktadır. Merkezi iş alanları, turizm merkezleri, korunaklı konutlar ve alışveriş merkezleri gibi “neo-liberal kentleşme” mekanları üreten BKP’ler yalnızca sermaye birikim ilişkilerinin yeniden üretilmesinde
değil; aynı zamanda kentsel siyasaların önceliklerinin
yeniden tanımlanmasında neo-liberal hegemonyayı inşa edici
bir rol oynamaktadır. Neo-liberal hegemonyanın kentlerde inşası
ve BKP’lerin bu süreçteki rolü yalnızca sermaye birikim ilişkilerinin çözümlenmesiyle incelenemez. Böylesi bir inceleme için BKP’lerin yaşama geçirilmesinde devlet ve sivil toplum aktörlerinin
rolü, bu aktörlerin ortak ve karşıt söylemleri, uzlaşı ve çatışma
ilişkileri araştırılmalı ve bunların hegemonya inşası veya mücadelesindeki işlevleri ortaya konmalıdır. Makale bu kapsamda yapılmış olan doktora tezi araştırması bulgularına dayanmaktadır.
İzmir’de iki BKP olan Yeni Kent Merkezi (YKM) ve İnciraltı Turizm
Merkezi (İTM) projeleri örneğinde “mekanın üretimi” ve “neo-liberal hegemonya” arasındaki ilişkiyi çözümlemektedir. YKM projesinde yerel yönetimler, yatırımcılar, yerel sermaye örgütleri ve meslek odaları uzlaşı ilişkileri geliştirebilmiş ve yaygınlaştırdıkları hegemonik söylemlerle projeye yönelik toplumsal desteği elde edebilmişlerdir. Uzlaşı ilişkileri ve hegemonik söylemlerle YKM projesi “mekan üretiminin hegemonik projesi” haline gelebilmiş, kentsel siyasal öncelikler üzerinde neo-liberal hegemonik bir güç inşa etmiştir. YKM projesinin aksine İTM projesinde devlet ve örgütlü sivil toplum aktörleri arasında uzlaşı sağlanamamıştır. İTM projesine karşı meslek odalarının öncülük ettiği toplumsal muhalefet İTM planlarına dava açarak planların yaşama geçirilmesinin önünde durabilmiştir. Sonuç olarak, İTM projesi örgütlü toplumsal kesimlerin rızasını elde edememiş ve “mekan üretiminin hegemonik projesi” haline gelememiştir.

Türkiye kentlerinde 2000’li yıllardan itibaren büyüme, yayılma ve dönüşüm süreçleri farklı bir boyut kazanmaya başladı. Artık kentler uzun vadeli stratejiler, planlı gelişme kurguları, toplumun farklı kesimlerine yönelik talep ve ihtiyaç kestirimleri doğrultusunda değil sermayenin yeniden üretimine yönelik arz-yönlü kentsel politikalarla, bu politikaların ürünü olan rant-odaklı kentsel projelerle ve bu projelerin gerektirdiği kentsel yayılma ve dönüşüm süreçleri ile yönetiliyor. Bu süreçte bir yandan “rekabetçilik”, “yatırım çekme”, “marka kentler”, “kentsel pazarlama” ve “mutenalaştırma” (gentrification) gibi neo-liberal kentleşme stratejileri ön plana çıkartılırken diğer yandan bu stratejileri yaşama geçirmek amacıyla kapitalist devletin rolü ve düzenleyici mekanizmaları yeniden tanımlanıyor, yapılandırılıyor. Kentsel gelişme süreçlerindeki değişimler bu süreçlerin arkasındaki dinamikleri yeniden yorumlamamızı, üzerine yeniden düşünmemizi ve yeniden tartışmaya açmamızı gerekli kılıyor. Bu yazı böylesi bir düşüncenin ürünü olarak ve Türkiye'de kentleşmenin ekonomi-politiğine ilişkin son 10 yıllık sürecin temel dinamiklerinin kısa bir değerlendirmesini yapmak üzere kurgulandı.

"Restructuring processes provide key dynamics for the development and transformation of industrial structures. Industrial restructuring can be conceptualized by product and/or process innovations including technological improvements and relocation of industry. Such forms of transformation can be investigated by a critical examination of industrial relations. This thesis is motivated from such a consideration of understanding and interpreting industrial transformation in a specific time and space setting.

Textile and garment industry is a good case to explore the abovementioned concepts. Firstly global and national dimensions of industry are investigated. It is understood that quota free regulations of trade and relocation of production have been shaping a fierce global competition by which employment, supply and marketing relations change dramatically at the world scale. In such new competitive conditions Turkish textile and garment industry has been losing its growth dynamics in terms of price competition advantage. Secondly Denizli case is investigated. In-depth interviews with firms, related chambers and unions are made during field survey. Thesis argued that Denizli has locked to a passive exporter role. In this lock-in process, the sector could not transform itself by innovative modes of restructuring. The passive exporter role disables region to adopt innovative product strategies and to shift production to other regions where cost cutting opportunities are provided. Industrialists decrease production costs informally including employment unregistered workers. However although survey results point out locked industrial dynamics, Denizli region still have the potential of regional development thanks to its entrepreneurial sprit and rising other economic sectors."